Steek kleine pieterman: snel warmtebehandeling starten
De steek van de kleine pieterman, Echiichthys vipera, kan bijzonder pijnlijk zijn, maar is in het algemeen niet dodelijk. De vis leeft op de zandbodem langsheen onze kustlijn. Wandelaars of zwemmers raken meestal gewond doordat ze per ongeluk op een pieterman trappen, omdat die zich verschanst in het zand van het ondiepe water, of door het aanraken van de stekels met de handen.
Behandeling
De behandeling van een steek van een kleine pieterman moet zo snel mogelijk gebeuren, om te vermijden dat de symptomen gedurende langere tijd aanhouden of zelfs verergeren.
- Was zo snel mogelijk ter plaatse de wonde uit met (zee)water, om gif en achtergebleven weefsel te verwijderen.
- Het gif van de pieterman is thermolabiel, wat wil zeggen dat het door warmte wordt afgebroken. Om het gif van de pieterman te neutraliseren, moet men de aangetaste zone zo snel mogelijk blootstellen aan een warmtebron en dit gedurende minimum 15 minuten. Dompel de wonde onder in warm water van maximum 45° C (nog net tolereerbaar door het slachtoffer). Het kan ook nuttig zijn om de warme lucht van een haardroger op de wonde te richten of de getroffen ledemaat in het warme zand te plaatsen.
Door deze behandeling zal ook de pijn verminderen. Hoe eerder met warmtebehandeling wordt begonnen, hoe groter het effect ervan.
- Het is belangrijk de steekwonde grondig te ontsmetten. Kijk ook de status van de tetanusvaccinatie na.
- Het slachtoffer mag een pijnstiller nemen en eventueel een anti-allergicum om de symptomen te verlichten.
Hoe langer men wacht met de warmtebehandeling, hoe minder effectief deze zal zijn. Consulteer een arts wanneer de symptomen niet verdwijnen na een tweetal uur of wanneer de wonde slecht lijkt te genezen. Soms is een behandeling met antibiotica en bijkomende pijnstillers aangewezen.
Opmerking: het Antigifcentrum van Marseille is zelfs voorstander van de ‘thermische shock’ techniek. Dit houdt in dat men eerst een warmtebron aanbrengt gedurende 2 minuten en daarna een koudebron: ijsblokjes gewikkeld in een handdoek (nooit ijs rechtstreeks op de huid aanbrengen!).
Symptomen
Rond de steekplaats waarlangs het gif het lichaam binnendringt, ontstaat een zeer intense pijn.
Deze pijn kan zelfs zo uitgesproken zijn dat men er misselijk van wordt en kan gedurende 20-50 min aanhouden. Het is in dit stadium dat warmtebehandeling zinvol is.
Ter hoogte van de prikwonde ontstaat een zwelling, die al dan niet gepaard gaat met tintelingen.
Bij sommige mensen treden verschijnselen op, zoals barstende hoofdpijn, hartkloppingen, koorts, duizeligheid en braken.
Toxiciteit
Het gif veroorzaakt onmiddellijk een felle, uitstralende pijn, misselijkheid en lokale zwellingen.
De volledige samenstelling van het gif van de pieterman is nog niet bekend, maar het bevat vooral proteïnen waardoor het thermolabiel is: het wordt geneutraliseerd door warmte.
Meer weten?
De kleine pieterman (Echiichthys vipera) is een vis die op zanderige bodems langs onze kusten leeft. Kleine pietermannen zijn tussen de 10 en 18 cm lang en hebben giftige stekels op de rugvin. Wandelaars of zwemmers raken gewond doordat ze met hun voet of hand contact hebben met een pieterman, die zich op geringe diepte in het zand heeft ingegraven. De grote pieterman (Trachinus draco) leeft in diep water. Vissers (zowel professionelen als amateurs) vinden ze vaak terug in hun netten. Ook de grote pieterman heeft dezelfde giftige stekels op zijn rug zitten.
Versie 2/2026