De combinatie van sommige voeding met bepaalde geneesmiddelen kan risico’s inhouden

Bepaalde combinaties van voedingsmiddelen en geneesmiddelen kunnen problemen veroorzaken bij de afgifte, opname, verdeling, stofwisseling en uitscheiding van het geneesmiddel. Hieronder volgen enkele veelvoorkomende voorbeelden die de werkzaamheid van de behandeling kunnen verminderen of de toxiciteit kunnen verhogen.

Inhoud

Enkele risicohoudende combinaties

Pompelmoes

Bij het ontbijt, en dus op het moment van de ochtendinname van medicijnen, wordt vaak een glas fruitsap gedronken. Eén van de populairste sapjes is pompelmoessap, ook gekend als grapefruit. Dit sap vertraagt de werking van bepaalde enzymen in de lever, met name cytochroom P450 3A4 (CYP3A4), die een cruciale rol spelen bij de afbraak van veel geneesmiddelen. Het gevolg: het geneesmiddel wordt minder goed afgebroken, hoopt zich op in het lichaam, de concentratie in het bloed stijgt en er ontstaat een risico op overdosis. Dit kan leiden tot soms ernstige bijwerkingen.

Enkele voorbeelden van betrokken geneesmiddelen (niet limitatief): bepaalde cholesterolverlagers zoals statines, bepaalde bloeddrukverlagers (bv. felodipine, nifedipine), immunosuppressiva (bv. ciclosporine), …

Advies: Als u een geneesmiddel gebruikt dat wordt afgebroken door CYP3A4, wordt algemeen aangeraden om pompelmoessap volledig te vermijden, zelfs enkele uren voor of na inname van het geneesmiddel.

Melk

Melk en zuivelproducten kunnen interageren met geneesmiddelen.

Calciumionen kunnen zich binden aan het actieve bestanddeel van het geneesmiddel in het spijsverteringskanaal, waardoor de opname en dus de werkzaamheid van het geneesmiddel afneemt. Deze interactie geldt voor bepaalde antibiotica uit de families van tetracyclines en chinolonen (bv. ciprofloxacine), maar ook voor andere moleculen zoals bisfosfonaten en thyroxine.

Advies: Neem deze geneesmiddelen altijd in met water en houd een interval van 2 tot 4 uur aan tussen de inname van het geneesmiddel en het consumptie van zuivelproducten of andere producten met calciumionen (zoals maagzuurremmers of bepaalde voedingsupplementen).

Cranberry en bloedverdunners

Ter preventie van een blaasontsteking wordt cranberrysap of veenbessensap sterk aangeprezen. Bij inname van grote hoeveelheden kan het sap de werking van orale anticoagulantia zoals warfarine (vitamine K-antagonist) versterken en daardoor het risico op bloedingen vergroten.

Alcohol

Er kunnen zeker interacties optreden tussen ethanol (alcohol) en bepaalde geneesmiddelen. In het geval van paracetamol en theofylline is duidelijk aangetoond dat hun metabolisme via dezelfde enzymen (alcoholdehydrogenase en CYP2E1) verloopt als dat van ethanol, waardoor combinatie absoluut vermeden moet worden. Bovendien moet er rekening mee worden gehouden dat alcoholconsumptie verschillende veranderingen in de gastro-intestinale fysiologie veroorzaakt, waardoor ook niet-specifieke interacties met de toediening van geneesmiddelen kunnen optreden en bijdragen aan het waargenomen effect.

Kalium en diurectica

Diuretica of vochtafdrijvers zijn geneesmiddelen die vaak worden gebruikt bij de behandeling van hoge bloeddruk of hartfalen. Onder deze geneesmiddelen hebben de zogenaamde “kaliumsparende” diuretica (zoals spironolacton of amiloride) de eigenschap dat ze de uitscheiding van kalium via de urine verminderen, wat kan leiden tot hyperkaliëmie (een te hoog kaliumgehalte in het bloed).

Patiënten die dit type behandeling ondergaan, moeten een overmatige consumptie van kaliumrijke voedingsmiddelen vermijden, zoals bananen, spinazie, bepaalde dieetzouten die kaliumchloride bevatten, enzovoort. Een te hoog kaliumgehalte kan namelijk hartritmestoornissen veroorzaken.

Voedingsmiddelen rijk aan vitamine K en vitamine K-antagonisten (antistollingsmiddelen)

Orale antistollingsmiddelen van het type vitamine K-antagonist (bv. warfarine) werken door de werking van vitamine K te remmen, een vitamine dat essentieel is voor de aanmaak van stollingsfactoren in de lever. Bij teveel vitamine K kan het antistollingseffect van het geneesmiddel afnemen.

Enkele voorbeelden van voedingsmiddelen rijk aan vitamine K: kool (groene kool, boerenkool, krulkool), broccoli, spinazie, waterkers, sla, peterselie, soja- of koolzaadolie. Het is niet nodig deze voedingsmiddelen volledig te vermijden! Wel is het belangrijk om de inname stabiel te houden van dag tot dag.

Voeding en geneesmiddelen: informeer je grondig!

Veel voedingsmiddelen of dranken kunnen de werkzaamheid of veiligheid van bepaalde geneesmiddelen beïnvloeden, soms op significante wijze.

  • Lees altijd de bijsluiter van uw geneesmiddelen, met name het gedeelte over “Voorzorgsmaatregelen” of “Interacties”.
  • Vermijd plotselinge veranderingen in je voeding. Twijfel je? Raadpleeg dan je arts of apotheker.
  • Als je een geneesmiddel wilt pletten en mengen met voeding, vraag dan eerst advies aan je apotheker. Niet alle geneesmiddelen kunnen op deze manier worden ingenomen.

Referenties

  • Pamplemousses : des interactions avec les médicaments. Prescrire, 2012 Septembre; 32(347): 674-679.
  • Haber PG, Cauthon SL, Raney PG, Baughman KA. Cranberry and warfarin interaction: a case report and review of the literature. Am J Health Syst Pharm. 2012 Jan;69(2):123–6.
  • Mirko Koziolek et al. The mechanisms of pharmacokinetic food-drug interactions – A perspective from the UNGAP group, European Journal of Pharmaceutical Sciences, Volume 134, 2019, Pages 31-59, ISSN 0928-0987,https://doi.org/10.1016/j.ejps.2019.04.003. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0928098719301411)

Versie 9/2025