Blauwalgen
Blauwalgen kunnen giftige stoffen produceren die schadelijk zijn voor mensen en dieren. Blootstelling kan plaatsvinden door contact met besmet water, het inslikken ervan of het inademen van waternevel. Vooral honden lopen risico wanneer ze besmet water drinken of hun vacht drooglikken na het zwemmen.
Blauwalgen (of cyanobacteriën): een risico bij het zwemmen
Wanneer de zomer aanbreekt en de temperaturen stijgen, worden vijvers en andere waterplassen populaire plekken om verkoeling te zoeken. Zwemmen kan echter risico’s inhouden door de woekering van blauwalgen, ook wel cyanobacteriën genoemd. Deze micro-organismen kunnen giftige stoffen produceren die schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen en dieren. Hierdoor kan zwemmen in besmet water gevaarlijk zijn.
De ziekteverschijnselen die door cyanobacteriën worden veroorzaakt, worden beschouwd als een intoxicatie en niet als een infectie.
Inhoud
Toxiciteit
Blauwalgen zijn eigenlijk geen algen, maar cyanobacteriën. Ze zijn vaak blauw, maar alle kleuren van groen tot bruinrood zijn mogelijk. Ze komen overal in onze streken voor, maar vooral als het warm is kunnen ze overvloedig gaan woekeren. Tijdens een dergelijke algenbloei vormen de blauwalgen een drijvende laag op het water. De bacteriën die zich onderaan deze laag bevinden sterven af en zo komen de giftige stoffen die ze bevatten in het water terecht:
- Dermatotoxines: irriterend voor de huid, slijmvliezen en ogen.
- Hepatotoxines: kunnen onder andere maag-darmklachten en leverbeschadiging veroorzaken.
- Neurotoxines: hebben een effect op het zenuwstelsel.
Symptomen
Bij mensen
De ziekteverschijnselen treden plotseling en snel na blootstelling op. Er is dus geen sprake van een incubatieperiode. Tevens zijn de ziekteverschijnselen niet van mens op mens overdraagbaar.
- Huiduitslag, jeuk en netelroos.
- Oogirritatie, tranende ogen en een branderig gevoel.
- Buikpijn, diarree en braken.
- Neurologische symptomen zoals hoofdpijn, onwel worden en bevingen kunnen voorkomen. Bij honden die besmet water dronken, zijn gevallen beschreven met ademhalingsstilstand. Dergelijke situaties zijn bij mensen echter uitzonderlijk zeldzaam.
- Keelpijn, hoestbuien en irritatie van de luchtwegen. Heb je een voorgeschiedenis van astma, wees dan extra bedachtzaam. Het inademen van nevel afkomstig van besmet water kan een astma-aanval uitlokken.
Bij dieren
Ook dieren kunnen ziek worden door blauwalgen. Vooral honden lopen risico doordat ze besmet water kunnen drinken tijdens het zwemmen of doordat ze achteraf hun besmette vacht drooglikken. Mogelijke symptomen zijn onder andere braken, verminderde eetlust en zwakte. Ernstigere intoxicaties kunnen gepaard gaan met neurologische verschijnselen, ademhalingsproblemen, leverbeschadiging, collaps of zelfs overlijden. De klachten kunnen snel na de blootstelling ontstaan.
Behandeling
Bij mensen
- Na het zwemmen in door blauwalgen gecontamineerd water neem je best een uitgebreide douche. Spoel ook je ogen en oren grondig uit en raadpleeg een oogarts als de oogklachten niet verdwijnen.
- Heb je maagdarmklachten, dan gaan deze meestal over na één tot twee dagen. Neem bij aanhoudende symptomen contact op met je huisarts.
- Bij ernstige of aanhoudende hoofdpijn, onwel worden of andere verontrustende symptomen neem je contact op met een arts. Bij ernstige neurologische verschijnselen of ademhalingsproblemen ga je onmiddellijk naar het ziekenhuis of bel je 112.
- De behandeling is symptomatisch.
Bij dieren
- Heeft je hond in water met (mogelijke) blauwalgen gezwommen? Spoel de vacht dan zo snel mogelijk grondig af met schoon water en voorkom dat het dier de vacht aflikt.
- Neem onmiddellijk contact op met een dierenarts als je hond ziekteverschijnselen vertoont of als hij een niet te verwaarlozen hoeveelheid besmet water heeft gedronken.
Preventie
- Verwittig best de gemeente of de eigenaar als het zwemwater een vreemde kleur heeft, als er een stinkende laag op het water ligt of als je ziek wordt na een zwempartijtje.
- Respecteer de waarschuwingsborden die melding maken van blauwalgen. Deze kunnen erop wijzen dat het water ongeschikt is om in te zwemmen. Neem deze waarschuwingen ernstig en ga niet in het besmette water.
- Laat ook honden niet zwemmen in of drinken van water waarin (mogelijk) blauwalgen aanwezig zijn.
Meer informatie: Veelgestelde vragen over blauwalgen.
Versie 9/2026