E-sigaretten en vapes

Hoewel vapen in het algemeen als minder schadelijk wordt beschouwd dan het roken van klassieke sigaretten – omdat er geen verbranding plaatsvindt en er dus geen koolstofmonoxide of kankerverwekkende stoffen uit tabaksrook worden gevormd – zijn er nog steeds risico’s. Deze risico’s hangen samen met de hoeveelheid nicotine in e-liquids, maar ook met andere toevoegingen zoals propyleenglycol, glycerine, smaakstoffen en metalen die in de damp kunnen voorkomen.

De laatste jaren zien we het gebruik en ongewenste effecten van illegale vape-vloeistoffen toenemen. Deze bevatten vaak een vorm van cannabisderivaten (vb. THC, CBD,…).

Inhoud

Behandeling

Bij een ongeval met vloeibare vullingen voor elektronische sigaretten neem je best meteen contact op met het Antigifcentrum (070 245 245 – gratis) of je huisarts.

Om het risico te kunnen inschatten, zal men enkele vragen stellen:

  • Wat is de naam van het betrokken product + is er een etiket of label aanwezig?
  • Wat is de leeftijd van het slachtoffer?
  • Wat is de ingenomen hoeveelheid?
  • Over welk type blootstelling gaat het? (inslikken, huidcontact, oogcontact, …)
  • Wat is de tijd tussen het ongeval en dit gesprek?
  • Zijn er al symptomen aanwezig?

De behandeling bestaat uit bestrijding van de symptomen en het opvolgen van de vitale functies van het slachtoffer. Er bestaat geen specifiek tegengif.

Bij inname

Na inslikken van vloeibare vullingen kan je de mond spoelen en enkele slokjes water te drinken geven.

Voor kinderen kunnen enkele ml vloeistof al gevaarlijk zijn. Daarom is bij kinderen (tot 14 jaar) bijna steeds observatie in het ziekenhuis aangewezen, zelfs bij blootstelling aan kleine hoeveelheden.

Bij huidcontact

Was de huid zo snel mogelijk met water en zeep en spoel langdurig (30 minuten) na met lauwwarm, stromend water. Als er symptomen optreden , neem dan contact op met het Antigifcentrum of je huisarts.

Bij oogcontact

Verwijder eventuele contactlenzen en spoel het oog zo snel mogelijk gedurende 15  minuten met lauw, stromend water. Houd de oogleden hierbij goed opengesperd.

Als na het spoelen de symptomen aanhouden (rode ogen, irritatie, ongemak, pijn, troebel zicht), moet er een oogheelkundig onderzoek uitgevoerd worden door een oogarts, eventueel via spoedopname.

Bij inhalatie

Als er klachten zijn na inhalatie (met uitzondering van beperkte misselijkheid), contacteer dan meteen het Antigifcentrum of de huisarts.

 

Symptomen

Bij accidentele orale inname of overdreven gebruik van legale preparaten worden de symptomen typisch gezien veroorzaakt door de werking van nicotine. Bij illegale vloeistoffen zien we andere symptomen afhankelijk van het bestanddeel.

De symptomen van nicotinevergiftiging kunnen variëren van mild tot levensbedreigend, afhankelijk van de dosis. Bij kinderen kan een dosis nicotine van 10 mg een ernstige vergiftiging veroorzaken! Enkele ml vloeistof kunnen dus al gevaarlijk zijn.

Kinderen en volwassenen worden naar het ziekenhuis doorgestuurd bij inname vanaf 0,2 mg/kg nicotine, of als ze symptomatisch zijn. 

Bij inname

Bij ingestie is er een snelle absorptie gastro-intestinaal zodat systemische effecten snel verschijnen. Lokaal kan de e-liquid met nicotine een gastro-intestinale irritatie veroorzaken.

Toxiciteit door nicotine kan cardiovasculaire, neurologische (en neuromusculaire), gastro-intestinale en respiratoire symptomen geven. Vaak voorkomende klachten zijn gastro-intestinale klachten, duizeligheid, hoofdpijn, verwardheid, hypersalivatie, zweten en bronchiale hypersecretie.

Er is ook een duidelijke inwerking op het autonome zenuwstelsel (sympatisch en parasympatisch systeem). Dit veroorzaakt tachycardie, tachypnoe, hypertensie, agitatie en delirium, maar ook bradycardie, hypotensie en ademhalingsdepressie (met respiratoire spierzwakte) zijn mogelijk.

In geval van een ernstige intoxicatie kunnen hartritmestoornissen voorkomen (bv.VKF), convulsies, coma en cardio-respiratoir arrest.

Bij inhalatie

Inhalatie van e-liquid met nicotine kan lokale klachten veroorzaken door irritatie en door directe lokale cholinerge effecten ter hoogte van de respiratoire tractus (bronchoconstrictie, bronchorrhee). Door de snelle absorptie ontstaan ook makkelijk systemische effecten.

Bij huidcontact

Ter hoogte van de huid kan nicotine een irriterend effect hebben en eveneens een allergische contactdermatitis veroorzaken. Bij langdurig huidcontact is er systemische absorptie met vertraagde systemische symptomen.

Bij oogcontact

Oogcontact met nicotine kan lokale pijn, oogirritatie en miosis veroorzaken. In uitzondelijke gevallen kan een cornea laesie ontstaan. Uitzonderlijk kan een systemische absorptie optreden.

Toxiciteit en risico’s

Acute blootstelling

E-liquids bevatten vaak nicotine, een stof die niet alleen sterk verslavend is, maar ook giftig is met schadelijke effecten op verschillende lichaamsstelsels. Het stimuleert het zenuwstelsel en veroorzaakt klachten zoals misselijkheid, braken, diarree, beven, zweten, hartkloppingen en een verhoogde bloeddruk. Bij hogere doses blokkeert nicotine deze systemen juist, wat kan leiden tot een vertraagde hartslag, lage bloeddruk, spierzwakte, bewustzijnsvermindering, ademhalingsproblemen en zelfs overlijden.

Hoewel vapen in het algemeen als minder schadelijk wordt beschouwd dan het roken van klassieke sigaretten – omdat er geen verbranding plaatsvindt en er dus geen koolstofmonoxide of kankerverwekkende stoffen uit tabaksrook worden gevormd – zijn er nog steeds risico’s. Deze risico’s hangen samen met de nicotine in e-liquids, maar ook met andere toevoegingen zoals propyleenglycol, glycerine, smaakstoffen en metalen die in de damp kunnen voorkomen. Doordat de toegevoegde nicotinezouten minder bitter smaken dan de nicotine in een gewone sigaret, evenals door de aantrekkelijke smaken, inhaleert de vaper gemakkelijk een grotere hoeveelheid nicotine dan een ‘klassieke’ roker. Daarnaast stellen sommige gebruikers zelf hun e-liquids samen met pakketten van het internet, wat kan leiden tot doseringsfouten en overdosering van nicotine.

Een acuut en ernstig gevaar is het accidenteel inslikken van nicotinehoudende e-liquids, vooral door jonge kinderen. Een dosis van slechts 10 mg nicotine kan bij hen al een ernstige vergiftiging veroorzaken. De zoete smaken en kleurrijke verpakkingen maken deze vloeistoffen extra aantrekkelijk voor kinderen. Naast ongevallen zijn ook zelfmoorden met nicotine gerapporteerd bij volwassenen, waarbij de minimaal fatale dosis tussen 0,5 en 1 g nicotine ligt.

Een bijkomend risico is het gebruik van ongeschikte of te geconcentreerde stoffen in e-sigaretten, zoals cannabidiol-olie, of het verkeerd gebruiken van deze vloeistoffen op een manier waarvoor ze niet bedoeld zijn.

Chronisch gebruik

Het chronisch gebruik van e-sigaretten kan schadelijk zijn, hoewel de precieze langetermijneffecten nog niet volledig bekend zijn. Sinds augustus 2019 is in de Verenigde Staten een toename gemeld van ademhalingsproblemen bij jonge gebruikers. In 2020 rapporteerde het CDC 2807 ziekenhuisopnames en 68 overlijdens door een acute longaandoening, bekend als EVALI (E-cigarette or Vaping product use Associated Lung Injury). Deze aandoening wordt voornamelijk gelinkt aan het gebruik van illegale THC-bevattende e-liquids, vaak met vitamine E-acetaat als additief. Onderzoek wijst erop dat deze stof hoogstwaarschijnlijk verantwoordelijk is voor het ontstaan van EVALI. Het CDC raadt het gebruik van THC-bevattende e-liquids dan ook sterk af.

In België zijn e-liquids met THC illegaal, en regulier verkochte producten bevatten deze stof niet. Hierdoor heeft het probleem zich in Europa niet op grote schaal voorgedaan. Toch zijn er aanwijzingen dat chronisch gebruik van e-sigaretten kan bijdragen aan longaandoeningen zoals astma, COPD en bronchiolitis obliterans, hoewel het exacte verband nog wordt onderzocht.

Chronische gebruikers van e-sigaretten worden niet alleen blootgesteld aan nicotine, maar ook aan andere schadelijke stoffen zoals vluchtige organische verbindingen, formaldehyde, zware metalen en fijnstof. Hoewel nicotinehoudende e-liquids minder toxines bevatten dan klassieke sigaretten (zoals teer en koolstofmonoxide), blijft nicotine zelf een zeer verslavende stof.

Verslaving en gebruik als hulpmiddel

Nicotinehoudende e-liquids zijn even verslavend als gewone sigaretten. De Hoge Gezondheidsraad raadt e-sigaretten daarom ondubbelzinnig af voor niet-rokers. Voor rokers lijkt vapen echter minder schadelijk te zijn dan het roken van klassieke sigaretten en kan het gebruikt worden als hulpmiddel om te stoppen met roken. Door e-liquids met een lagere nicotineconcentratie te gebruiken, kan de inname van nicotine geleidelijk worden afgebouwd.

E-sigaretten en vapes zijn een relatief nieuw product. De langetermijneffecten, zowel op individueel niveau als op de volksgezondheid, zijn nog onvoldoende duidelijk. Voorzichtigheid blijft daarom geboden.

Gebruik in België

Nicotinehoudende e-liquids zijn even verslavend als gewone sigaretten. De Hoge Gezondheidsraad raadt e-sigaretten daarom ondubbelzinnig af voor niet-rokers. Voor rokers lijkt vapen echter minder schadelijk te zijn dan het roken van klassieke sigaretten en kan het gebruikt worden als hulpmiddel om te stoppen met roken. Door e-liquids met een lagere nicotineconcentratie te gebruiken, kan de inname van nicotine geleidelijk worden afgebouwd.

Preventie

Omzichtig omgaan met e-sigaretten/e-liquids en ze uit de buurt van kinderen houden zijn van groot belang.

  • Bewaar e-vloeistoffen niet samen met (vloeibare) vitamines of medicatie, om verwisseling te vermijden.
  • Door hun vaak kleurrijke verpakking, zijn e-vloeistoffen aantrekkelijk voor kinderen. Hou ze daarom buiten bereik van kinderen!
  • Vermijd pakketten om zelf vullingen samen te stellen.. Deze kunnen grote hoeveelheden nicotine bevatten en een ongeluk of een vergissing in dosering is snel gebeurd! (De online verkoop van e-sigaretten en vullingen met nicotine is trouwens verboden in België.)
  • Volg steeds de gebruiksaanwijzingen van het product en vul enkel na met producten die hiervoor bedoeld zijn.
  • Koop geen e-sigaretten of e-vloeistoffen online. Het is verboden en onbetrouwbaar, want er zijn geen veiligheidsgaranties.

Wat zijn elektronische sigaretten of vapes?

Een elektronische sigaret (of e-sigaret) simuleert de handeling van het roken, zonder het gebruik van tabak. Afhankelijk van het formaat van de batterij, de weerstand en het e-liquidreservoir worden er verschillende groottes gecommercialiseerd. Dit gaat van het formaat van een standaard sigaret tot het formaat van een smartphone. Wanneer de e-sigaret gebruiker inhaleert, wordt de vloeistof in het reservoir verwarmd en ademt men de dampen in. Er is dus geen verbranding, zoals bij een klassieke sigaret.

Een grote variëteit

De vloeistof (e-liquid) bestaat uit een mengeling van stoffen (bv. glycerol, propyleenglycol,…), smaak- en geurstoffen en eventueel een actief bestanddeel (bv. nicotine). 

Er is een grote variëteit aan (na)vullingen (meestal in kleine flesjes) beschikbaar op de markt. Afhankelijk van de oorsprong (vape shop, internet,…) zien we navullingen op basis van nicotine als legaal actief bestanddeel, tot THC of cannabisderivaten CBD als illegaal actief bestanddeel.

In België winnen elektronische sigaretten aan populariteit als middel om het roken af te bouwen, maar dit gaat niet zonder gevaren. Naast de risico’s van het chronisch gebruik zijn ongevallen met e-vloeistoffen, vooral bij kinderen niet ongewoon.

Wetgeving

Sinds 2017 valt de verkoop van e-sigaretten en e-liquids onder strikte wetgeving. De wetgeving is gebaseerd op de Europese tabaksrichtlijn (TPD), die regels stelt voor de verkoop en marketing van nicotinebevattende producten.

  • Navulverpakkingen met nicotine mogen maximaal 10ml vloeistof (e-liquid) bevatten, en de concentratie nicotine mag niet meer dan 20 mg/ml bedragen.
  • Verkoop via internet: De verkoop van e-sigaretten en e-liquids via internet is in België verboden, tenzij de verkoper is geregistreerd en voldoet aan specifieke regelgeving. Verpakkingen hebben nu een unieke code die onder andere de herkomst en locatie van het tabaksproduct aangeeft om zo de illegale tabakshandel tegen te gaan.

Bronnen