Probeer in geen geval de eikenprocessierups zelf te bestrijden

Bij onoordeelkundig gebruik van insecticiden of bij het wegspuiten met een hogedrukreiniger worden meer problemen gecreëerd dan opgelost. De irriterende haren kunnen tot 10 jaar na de dood van de rups actief blijven. Als zij bij de bestrijding in de omgeving terecht komen, kunnen zij nog jarenlang overlast bezorgen.

Laat de bestrijding over aan gespecialiseerde diensten (bel hiervoor je gemeentebestuur). De meest doeltreffende methode bestaat uit het wegbranden of opzuigen van de rupsen en hun nesten en dit liefst vroeg in het seizoen wanneer de brandharen nog niet ontwikkeld zijn.

Inhoud

Behandeling

De eerste hulp bij contact met de eikenprocessierups hangt af van het type contact en de ernst van de symptomen.

Personen die naast lokale symptomen ook algemene symptomen vertonen zoals malaise, duizeligheid, braken, worden best doorverwezen naar het ziekenhuis.

Bij huidcontact

  • Ontdoe je van alle klerenen behandel deze verder met handschoenen. Was de kleren (minstens 60°) en laat ze drogen in de droogkast.
  • Was huid en haar uitgebreid met water en zeep. Nadien de huid drogen met behulp van warme lucht (haardroger).
  • Strip de huid met plakband of tape om vastzittende brandharen te verwijderen. Borstel de haren goed uit.
  • Bij hevige jeuk kunnen verkoelende middelen zoals ijs verlichting brengen. Ook antihistaminica worden hiervoor gebruikt. Raadpleeg een arts bij ernstige huiduitslag.
  • Vermijd krabben en wrijven, hierdoor vindt verdere verspreiding van de brandharen over de huid plaats en ontstaat er een groter risico op een secundaire infectie.

 

Bij contact met de ogen

  • De ogen moeten gespoeld worden. Dit gebeurt best door een oogarts, die eerst een lokaal verdovend middel in het oog aanbrengt.
  • Na het spoelen moeten de ogen zorgvuldig onderzocht worden op de aanwezigheid van achtergebleven brandharen.
  • Brandharen die diep in het oogweefsel zijn doorgedrongen, moeten chirurgisch verwijderd worden.

 

Bij contact met de luchtwegen

  • De symptomen moeten geëvalueerd worden door een arts. Behandeling kan bestaan uit antihistaminica, corticoïden (in ernstige gevallen) en luchtwegverwijders.

 

Bij inname (in het spijsverteringsstelsel)

  • Men kan de ingenomen hoeveelheid verdunnen door het drinken van een groot glas water. Het verwijderen van de brandharen uit de mond lukt soms door voorzichtig te schrapen met een spatel of een gaasje of door het strippen met plakband.
  • Vaak is een endoscopisch onderzoek onder algemene anesthesie nodig voor het verwijderen van brandharen, die diep doorgedrongen zijn in de mond, de keelholte of de slokdarm.

 

Symptomen

Klachten kunnen gaan van huiduitslag, pijnlijke en tranende ogen naar irritatie van luchtwegen en allergische reacties. Na inname van brandharen van de processierups kan er ontsteking optreden van het mondslijmvlies en maagdarmkanaal. De klachten duren meestal 1 tot 2 weken, maar kunnen in sommige gevallen tot een maand aanhouden.

  • Bij huidcontact kan binnen de acht uur een pijnlijke rode huiduitslag (vaak met bultjes of blaasjes) ontstaan, met hevige jeuk. De huidreactie kan zichtbaar worden op de onbedekte huid, maar ook op andere delen van het lichaam. De brandharen verspreiden zich gemakkelijk, door zweet, krabben en wrijven of via de kleding. Zwelling, brandend gevoel, roodheid en pijn verdwijnen in de regel binnen 72 uur.
  • Bij contact met de ogen ontstaat na één tot vier uur een conjunctivitis (rode pijnlijke en tranende ogen). Indien de brandharen dieper in het oogweefsel doordringen, kunnen ernstige ontstekingsreacties optreden, die in zeldzame gevallen zelfs tot blindheid kunnen evolueren.
  • Bij het inademen van de brandhaartjes treedt irritatie op van de luchtwegen, lijkend op een verkoudheid. Dit gaat gepaard met niezen, keelpijn, slikstoornissen en eventueel kortademigheid.
  • Bij inname kunnen ontstekingen ontstaan van het mondslijmvlies en het maagdarmkanaal. Dit gaat gepaard met symptomen als speekselvloed, overgeven en buikpijn.

 

Iemand die vaak met eikenprocessierupsen in aanraking komt, krijgt steeds hevigere klachten, bij elk hernieuwd contact. In ernstige gevallen kan een levensbedreigende anafylactische shock optreden (urticaria, transpireren, zwellingen in de mond en keel, ademhalingsmoeilijkheden, bloeddrukdaling en bewusteloosheid), waarvoor onmiddellijk medische hulp moet ingeschakeld worden.

Risico’s

De meeste symptomen zijn eerder vervelend en kunnen symptomatisch worden behandeld. Indien braken, duizeligheid en koorts optreden, is het raadzaam naar het ziekenhuis te gaan.

Iemand die vaak met eikenprocessierupsen in aanraking komt, krijgt steeds hevigere klachten. In ernstige gevallen kan een levensbedreigende anafylactische shock optreden.

Toxiciteit

De brandharen op de rug van de rupsen lopen uit op een punt en bevatten weerhaakjes. Ze komen gemakkelijk los bij aanraking of worden verspreid door de wind, waardoor ook wandelaars en fietsers getroffen kunnen worden, zelfs tot op 100 meter afstand van een besmette boom. De haartjes zijn slechts 0,2 tot 0,3 millimeter lang, maar elke rups heeft er honderdduizenden tot een miljoen van.

Door hun speciale vorm blijven de haartjes gemakkelijk in de weefsels hangen en kunnen de huid, de ogen en de luchtwegen binnendringen. Hier veroorzaken zij huiduitslag (urticariële reactie of netelroos), zwellingen, rode ogen en jeuk door vrijkomen van histamine (een stof die normaal vrijkomt bij allergische reacties).

Preventie

Voorkom ieder contact met de rups zelf of hun (oude) nest. Wees bedacht waar de rups kan voorkomen. Zorg voor goede bedekking van het lichaam. Ga niet op de grond zitten in een gebied met eikenbomen. Was je huid en ogen met lauw water nadat je in een gebied bent geweest met eikenbomen.

Was ook je kleding. Sluit ramen en deuren, hang geen was buiten. Probeer een nest van processierupsen niet zelf te bestrijden of te verwijderen. Schakel een professionele organisatie (of gemeente) in.

Het vermijden van een tweede contact is zeer belangrijk voor personen die reeds in aanraking kwamen met de eikenprocessierups, omdat bij elk hernieuwd contact de reacties heviger kunnen worden. Dit geldt vooral voor mensen die beroepshalve veel tijd doorbrengen in geteisterde gebieden. Dit kan door het dragen van persoonlijke beschermende kledij: rubber handschoenen en laarzen, volledige overall en stofmasker en –bril.

De brandharen worden gemakkelijk verspreid door de wind. In risicogebieden zijn er daarom enkele voorzorgsmaatregelen te nemen:

  • Van mei tot september de was niet buiten laten drogen.
  • Groenten uit de tuin zorgvuldig wassen.
  • Enkele dagen voor het maaien van het gazon het gras besproeien met water, zodat de brandharen diep in de grond kunnen doordringen.
  • Kinderen niet buiten laten spelen in de nabijheid van een aangetaste boom. Op grotere afstand kan je hen beschermen met lange mouwen, lange broekspijpen, een pet en eventueel een zonnebril.

Voor honden kunnen de haren zeer vervelend zijn. Probeer zoveel mogelijk gebieden te vermijden met veel eikenbomen. Hou je hond aangelijnd. Controleer de ogen, oren en tong van de hond nadat je in de natuur bent geweest. Brandharen in de vacht kunnen met tape of plakband verwijderd worden. Spoel de hond eventueel af met warm water. Heeft je hond ernstige symptomen – bultjes op de tong of een gezwollen tong – dan ga je best naar de dierenarts.

Meer weten?

De eikenprocessierups is de larve van de eikenprocessievlinder (Thaumetopoea processionea), een inheemse soort die in Vlaanderen vooral voorkomt in de provincies Antwerpen en Limburg. De rupsen leven voornamelijk op eikenbomen, waar ze zich in nesten vestigen, meestal aan de zonnige zijde van de stam. Deze nesten bestaan uit spinsels met levende en dode rupsen, brandharen en uitwerpselen.

De rupsen zijn het meest actief van half april tot half juli. De overlast door de brandharen piekt doorgaans van begin juni tot augustus. Daarna verpoppen de rupsen zich tot vlinders.

De eikenprocessierupsen danken hun naam aan de manier waarop ze zich voortbewegen: in lange rijen, als in een processie, trekken ze ’s nachts gezamenlijk op zoek naar voedsel. 

Bronnen

Versie 9/2025