Ruim vrijgekomen kwik van een thermometer (en barometer) zo snel mogelijk op
Als een kwikthermometer breekt, ga je best voorzichtig te werk. Het is belangrijk dat je het kwik zo snel mogelijk en op een correcte manier opruimt. Een korte aanraking met kwik is niet gevaarlijk, maar de dampen die vrijkomen zijn dat wel. In een gewone koortsthermometer zit slechts een geringe hoeveelheid kwik, vergiftiging door inademing is mogelijk als het kwik niet tijdig verwijderd wordt. Voorkomen is beter dan genezen: gebruik bij voorkeur een thermometer zonder kwik.
Keukenthermometers en barometers bevatten wel belangrijke hoeveelheden kwik. Hier bestaat er een reëel risico op vergiftiging. Contacteer het Antigifcentrum in het geval van een ongeval.
Behandeling
Bij inslikken
- Een koortsthermometerbevat ongeveer 0,1 ml kwik, d.w.z. minder dan 2 g. Deze geringe hoeveelheid zal geen symptomen veroorzaken. Spoel de mond overvloedig met water.
- Als een koortsthermometerin de mond breekt en er ontstaat een wonde, raadpleeg dan een arts om vast te stellen of er al dan niet kwik is achtergebleven, eventueel met behulp van een radiografie.
- Als een koortsthermometer in de aars breekt ontstaat er mogelijk een wonde in de aars. Ga naar de spoedgevallendienst van een ziekenhuis.
Bij inademen
- Gezien de geringe hoeveelheid kwik in een koortsthermometer is het risico op vergiftiging door inademing van kwikdampen laag, mits het kwik correct wordt opgeruimd. Voorkom desalniettemin dat kleine kinderen en huisdieren nodeloos worden blootgesteld.
- Laat andere personen en huisdieren de kamer verlaten en ruim de kwik zo snel mogelijk op (zie verder). Open alle ramen en verlucht de ruimte voor 24 uur.
Bij contact met de huid
- Het occasioneel aanraken van kwik is niet gevaarlijk.Het volstaat om de handen te wassen met water en zeep.
- Als een koortsthermometer in de hand breekt en er ontstaat een wonde, raadpleeg dan een arts om vast te stellen of er al dan niet kwik is achtergebleven (een radiografie kan nodig zijn).
- Voorkom dat kwik dat op de grond is gevallen verdampt en dus kan worden ingeademd. Ruim daarom de kwik zo snel mogelijk op.
Symptomen
Bij inslikken
Metaalkwik wordt slecht geabsorbeerd door het maag-darmstelsel.
- Het inslikken van een beetje metaalkwik veroorzaakt in principe geen vergiftiging.
- Bij inslikken van grote hoeveelheden is een vergiftiging wel mogelijk en zijn misselijkheid, braken en buikpijn hiervan de eerste symptomen.
- Als een koortsthermometer in de mond breekt en er ontstaat een wonde, dan moet men nakijken of er geen kwik is achtergebleven in de wonde. Kwik dat diep in de weefsels dringt, zal lokaal een ontsteking veroorzaken en zal wel opgenomen worden in het bloed. Raadpleeg in dit geval altijd een arts.
- Als een koortsthermometer in de aars breekt, ontstaat er mogelijks een wonde in de aars. Ook hier kan een lokale ontstekingsreactie optreden, met kans op infecties en op vergiftiging wanneer het kwik binnendringt in de dieper gelegen weefsels.
Bij inademen
Kwik verdampt bij kamertemperatuur. De kwikdampen vermengen zich met de lucht in de kamer en ingeademde kwik wordt snel opgenomen via de luchtwegen.
- Inademen van kwikdamp kan enkele uren na blootstelling leiden tot kortademigheid, hoesten en een onaangenaam drukgevoel op de borst.
- Kwikdamp kan ook symptomen veroorzaken die doen denken aan een griep, zoals spierpijn en koorts.
Bij contact met de huid
- Via intacte huid wordt kwik nauwelijks opgenomen.Het occasioneel aanraken van kwik is dus niet gevaarlijk. Let op: kwik reageert met bepaalde metalen waardoor een gouden ring eventueel wordt aangetast.
- Als een koortsthermometer in de hand breekt en er ontstaat een wonde, dan moet men zich ervan vergewissen dat er geen kwik is achtergebleven in de wonde. Kwik dat diep in de weefsels dringt, zal een ontsteking veroorzaken en in het bloed terechtkomen. Raadpleeg altijd een arts.
Toxiciteit
Blootstelling aan kwik kan gebeuren met verschillende kwikvormen: metallisch kwik, anorganische kwikzouten en organische kwikverbindingen (bv. methylkwik, bekendst van de kwikramp in de Japanse Minamatabaai). In een kwikthermometer, barometer, oude bloeddrukmeter,…. zit metallisch kwik, ook wel elementair kwik genoemd.
Elementair kwik wordt weinig opgenomen via het maag-darmstelsel of via intacte huid, maar inhalatie van kwikdampen houdt wel een hoger risico in. Kwik verdeelt zich in het lichaam, vooral over het centrale zenuwstelsel, de nieren, de lever en de milt en leidt tot maag-darmklachten, neurologische stoornissen en nierproblemen. Ingeademde kwik kan ook de longen aantasten.
Kinderen lopen meer risico op kwikvergiftiging dan volwassenen. Enerzijds passeert het kwik bij kinderen gemakkelijker de nog onvolwassen bloed-hersenbarrière en bovendien is het zenuwstelsel van een kind nog volop in ontwikkeling. Daarnaast is kwikdamp zwaarder dan lucht zodat de concentratie hoger is nabij de vloer, waar kinderen spelen. De ademhalingssnelheid van kinderen is ook hoger, waardoor ze meer kwikdamp binnen krijgen.
Kwik opruimen
Kwik verdampt bij kamertemperatuur. De kwikdampen vermengen zich dus met de lucht in de kamer en het aldus ingeademde kwik wordt snel opgenomen via de luchtwegen. Om dit te voorkomen moet kwik zo snel mogelijk worden opgeruimd.
- Gebruik geen stofzuiger. Door het gebruik hiervan wordt warmte geproduceerd en dit bevordert de vorming van kwikdampen.
- Laat andere personen en huisdieren de kamer verlaten. Open alle ramen en verlucht de ruimte voor 24 uur. Zet alle ventilatie- of aircosystemen uit.
- Doe ringen en armbanden af (goud kan oplossen in kwik) en draag huishoudhandschoenen om snijwonden te vermijden.
- Verzamel de metalen bolletjes met behulp van blad papier. Voor zeer kleine bolletjes kan je plakband gebruiken. Een zaklamp kan je helpen om overblijvende druppeltjes te vinden: de kwikbolletjes weerkaatsen het licht.
- Gooi het kwik niet in de wasbak of lavabo: het blijft achter in de afvoerbuis waar het kan verdampen!
- Steek de gebroken thermometer en het verzamelde kwik in een dubbele plastieken zak en sluit deze goed af met plakband. Geef alles mee met het klein gevaarlijk afval (KGA).
- Is er kwik op je kleren gemorst, gooi deze dan op dezelfde manier weg. Is er kwik op een tapijt gemorst, dan gooi je dit best weg (ook volgens bovenstaande richtlijnen). Maak ook de vloer onder het tapijt schoon (kwikdruppels kunnen erdoor lekken). Was na het opruimen grondig je handen.
Preventie
Gebruik bij voorkeur thermometers zonder kwik.
Bevat de thermometer kwik of een andere stof?
Kwik is een zilvergrijs metaal dat verdampt bij kamertemperatuur. Het splitst zich eerst in bolletjes die vlot over de vloer rollen. Door zijn uitzicht en kleur is het gemakkelijk te onderscheiden van andere vloeistoffen die kunnen voorkomen in thermometers.
Thermometer op basis van Galinstan®
Galinstan is een legering van gallium, indium en tin. Deze vloeistof inhoud is evenzeer grijs gekleurd, maar in tegenstelling tot kwik splitst de vloeistof niet op in beweeglijke bolletjes. Het is hierdoor makkelijk te onderscheiden van kwik.
Verwijder de vlekken met keukenrol en reinig nadien met water en zeep. Gebruik geen bleekwater.
Opgelet: vermijd contact met metalen (zoals juwelen).
De resten horen bij het klein gevaarlijk afval (KGA).
Thermometers die een blauwe of rode vloeistof bevatten.
Rode of blauwe vloeistoffen zijn vaak op basis van alcohol of petroleum. Verwijder vlekken met keukenrol en reinig nadien met water en zeep. De resten horen bij het klein gevaarlijk afval (KGA).
Versie 4/2026