Tekenbeet: verwijder de teek zo snel mogelijk

Teken zijn bruinzwarte, bloedzuigende parasieten die behoren tot de spinachtigen. Voor de ontwikkeling van een teek is er steeds een bloedmaaltijd nodig. Daarom bijt een teek zoogdieren (waarbij ook de mens), vogels en soms ook reptielen en amfibieën.

Het lichaam van een teek is rond tot ovaal en plat. Een volgezogen teek is bijna bolvormig. Het ontwikkelingsstadium en de soort bepalen de grootte van een teek. Larven (eerste levensfase van een teek) zijn 0,5 tot 1 millimeter groot en hebben zes poten. Nimfen en adulten zijn respectievelijk 2 tot 3,5 millimeter en 7 tot 15 millimeter groot en hebben acht poten.

Vaak voelt men de teek niet kruipen op de huid. Doordat ze zo klein zijn worden tekenbeten vaak niet eens opgemerkt. Ziekten die overgedragen worden door teken leiden vaak tot griepachtige symptomen. Koorts, hoofdpijn, spier- of gewrichtspijn en vermoeidheid zijn vaak voorkomende klachten.

Inhoud

Behandeling

Verwijder de teek zo snel mogelijk in het geval van een beet. Er zijn hiervoor speciale tekenverwijderaars te koop, bijvoorbeeld bij de drogist en de apotheek, maar een scherp pincet werkt evengoed.

Verwijder de teek

  1. Neem de teek met een pincet goed vast bij de kop, zo dicht mogelijk bij de huid.
  2. Trek de teek er langzaam uit, in één ruk, zonder te draaien.
  3. Als er een stukje van de monddelen van de teek in de huid achterblijft, is dat ongevaarlijk. Zonder de rest van het lichaam kan de teek geen speeksel meer in de huid pompen. Vraag je arts om hulp om het stukje eruit te krijgen.
  4. Reinig achteraf het wondje en je handen met alcohol of met zeep en water.

Inspecteer de huid

Inspecteer vervolgens de plaats van de tekenbeet gedurende een maand. Rode vlekken en/of bultjes zouden na een week moeten verdwijnen. Ga naar de huisarts indien je een rode vlek of ring op de huid hebt dat groter wordt, of als je een van de hieronder genoemde klachten hebt. Alle ziekten, behalve tekenencefalitis, die in Europa door teken kunnen worden overgebracht zijn te behandelen met antibiotica. Er bestaat echter geen therapeutische behandeling voor tekenencefalitis, maar deze ziekte kan wel door vaccinatie worden vermeden.

Symptomen

Ziekte van Lyme

Lymeziekte of borreliose is de meest voorkomende ziekte die wordt overgedragen door teken. Deze aandoening wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi. In Europa is de schapenteek de vector voor het overbrengen van de ziekte op de mens. De symptomen zijn divers en kunnen variëren naargelang de patiënt en het stadium van de ziekte. Hierdoor is het stellen van de diagnose soms moeilijk. Een volledige manifestatie van de symptomen – lokale huiduitslag na een tekenbeet, vervolgens aandoeningen van zenuwstelsel en hart, en later gewrichtsontsteking – wordt zelden waargenomen.

Theoretisch wordt de ziekte van Lyme in drie verschillende stadia verdeeld:

Tot drie weken na de tekenbeet

Huidaandoening/griepachtige symptomen. Het meest frequente symptoom van Lyme borreliose is Erythema Migrans (EM). EM is een lokale huidinfectie dat meestal enkele dagen of weken na een tekenbeet verschijnt als een klein rood plekje. De verkleuring van de huid breidt zich uit met een diameter van minstens 5 cm, met of zonder centrale verbleking. Tijdens dit eerste stadium kunnen ook griepachtige symptomen voorkomen. Krijg je een ring of griepachtige symptomen, ga dan zeker langs bij je huisarts. Zonder behandeling blijft de bacterie in je lichaam en kan je maanden tot jaren later klachten krijgen, meestal thv zenuwen of gewrichten. Een behandeling blijft mogelijk, maar die kan langer duren.

Van 3 weken tot vijf maanden na de tekenbeet

  • Zenuwklachten (Lyme-neuroborreliose). In dit stadium treden er aandoeningen op van het centrale- en/of perifere zenuwstelsel. Halfzijdige gezichtsverlamming en hersenvliesontsteking kunnen zich voordoen.
  • Hartproblemen (Lyme-carditis). Lyme-carditis is een afwijking van het hart veroorzaakt door de Borrelia bacterie, Daardoor kan het hart tijdelijk onregelmatig gaan kloppen of trager slaan. Dat merk je soms aan duizeligheid, vermoeidheid of flauwvallen.

Na 5 maanden tot zelfs jaren na de beet

  • Lyme-artritis. De meest voorkomende gewrichtsaandoening bij de ziekte van Lyme is Lyme-artritis en komt voornamelijk voor als ontsteking van het kniegewricht van de patiënt.
  • Chronische Lyme-borreliose. Men spreekt chronische Lyme-borreliose bij een ziekteduur van meer dan een jaar waarbij alle bovengenoemde verschijnselen een langdurig beloop hebben met symptoomvrije periodes van weken tot jaren waarna de klachten weer kunnen terugkomen of verergeren. Eigenlijk dienen we dit eerder het Post-Treatment Lyme syndroom te noemen: symptomen die behouden blijven na infectie door een blijvende schade na infectie en niet door een voortdurende infectie. De oorzaak van het syndroom is nog niet helemaal bekend. Het bestaan van chronische Lyme is tot op heden niet bewezen.

TBE of tekenencefalitis

In de eerste maanden na de besmetting zal je griepachtige symptomen vertonen zoals hoofdpijn in combinatie met spier- en gewrichtspijn. Na ongeveer vier weken zullen de klachten meestal verdwijnen en ben je genezen. Enkele mensen worden na enkele weken terug ziek. In deze tweede fase treedt hoge koorts op, ernstige hoofdpijn en een onsteking van de hersenen of het hersenvlies.

Een pijnstiller of koortswerend middel kan helpen om je beter te voelen. Voor mensen met ernstigere ziektesymptomen kan een ziekenhuisopname noodzakelijk zijn. Er bestaat een vaccin tegen TBE. Dit is momenteel niet aangeraden bij verblijf in België.

Belangrijk

Controleer, verwijder, volg op: zo kan je de ziekte van Lyme voorkomen en kan de diagnose van een andere tekenziekte sneller gebeuren. Zet bijvoorbeeld een wekelijkse herinnering in je agenda gedurende 4 weken om symptomen op te volgen. 

Tegen de ziekte van Lyme bestaat geen vaccin. Wanneer je naar het buitenland op vakantie gaat, kan het wel aangewezen zijn om je te laten vaccineren tegen tekenencefalitis.

Meld een opgelopen tekenbeet via de website TekenNet, een onderzoeksproject van Sciensano, met als doel het verzamelen van gegevens over tekenbeten en de ziekte van Lyme in België.

Risico’s

Een tekenbeet is meestal onschuldig, maar kan soms leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. Hoewel niet elke tekenbeet besmet is, kunnen sommige teken ziekteverwekkers overdragen zoals de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt en het tekenencefalitisvirus (TBE-virus). Een snelle en juiste aanpak is dus essentieel.

Teken kunnen via hun voedingsproces verschillende ziekten overbrengen op hun gastheer. Deze ziekten kunnen veroorzaakt worden door bacteriën of virussen, die via het speeksel van de teek in de gastheer terechtkomen. De meest voorkomende ziekte die overgedragen wordt via een tekenbeet is de ziekte van Lyme.  De kans op besmetting is echter gering als de teek binnen 24 uur verwijderd wordt.  

Daarnaast kunnen teken ook het tekenencefalitis-virus overdragen, dit kan een hersenvliesontsteking veroorzaken. Het virus komt weinig in West-Europa voor. In België worden er zelden besmette teken gevonden. Ook hier verkleint de kans op infectie indien de teek tijdig verwijderd wordt, hoewel het virus al snel na de beet wordt overgebracht. Een snelle verwijdering kan deze ziekte dus niet altijd voorkomen, maar verkleint ook de kans op andere ziekten die door teken overgebracht kunnen worden, zoals de ziekte van Lyme.

Niet alle teken kunnen je ziek maken! Ook je eigen immuniteit kan ziekte voorkomen.

Preventie

Teken zijn heel het jaar door aanwezig, maar wees extra waakzaam tijdens de warmere maanden (april t.e.m. september) wanneer teken het meest actief zijn. De meeste tekenbeten worden in mei, juni en juli opgetekend.

Vermijd contact met de teken

  • Vermijd dichte begroeiing en struikgewas en blijf zoveel mogelijk op de paden. Teken komen voornamelijk voor in bossen, heides, weilanden, parken, tuinen en zelfs duinen. Ze bevinden zich voornamelijk op de bodem of in de onderste lagen van de vegetatie. Als ze een nieuwe gastheer zoeken, klimmen of kruipen ze op hoog gras, varens en lage struiken van 20 tot 70 centimeter hoog. Eenmaal op het lichaam kruipt een teek verder op zoek naar een geschikte plaats om zich vast te hechten. Een teek springt niet, en laat zich ook niet uit een boom vallen. 
  • Draag kledij die een zo groot mogelijk deel van je lichaam bedekt. Stop bijvoorbeeld broekspijpen in uw sokken.
  • Draag lichtgekleurde kledij, dan kan je de teken beter zien.
  • Gebruik een insectenwerend middel (vb. met DEET) voor de niet-bedekte lichaamsdelen.

Verwijder teken van het lichaam

  • Na een wandeling: neem zo snel mogelijk een bad of douche zodat eventuele teken verwijderd kunnen worden, voordat ze zich vastzetten op het lichaam.
  • Controleer grondig het hele lichaam op teken, elke keer als je in de natuur bent geweest. Een teek bijt zich ook vast op plaatsen die bedekt zijn met kleren of die niet zichtbaar zijn (onder het haar, achter de oren, in de navel). Controleer het lichaam dus overal! Hoofd, haarlijn, achter de oren, oksels, navel, liesstreek, bilnaad, knieholte, tussen de tenen. Laat anderen je helpen of gebruik een spiegel.
  • Steek kledij in de droger met hoge temperatuur om overblijvende teken te verwijderen.

Meer weten?

 

Wees niet gek, doe de tekencheck, een initiatief van de Vlaamse overheid legt op de website www.tekenbeten.be haarfijn uit hoe je tekenbeten moet aanpakken.

Versie 1/2026