Veilig toedienen van geneesmiddelen: lees de bijsluiter
Geneesmiddelen komen onder veel verschillende vormen voor; Zo heb je geneesmiddelen die we inslikken zoals tabletten, capsules, siropen, smeltabletten, druppels, ampules. Maar je hebt ook geneesmiddelen die we op de huid gebruiken of zelfs langs de huid opnemen zoals zalven, ontsmettingsmiddelen of pleisters. Zeker als je veel geneesmiddelen moet gebruiken of het gebruik ervan nogal ingewikkeld is, kan het het gebeuren dat je je vergist van hoeveelheid of van innamewijzegeneesmiddelgeneesmiddelgeneesmiddelLees dus best eerst aandachtig de bijsluiter zodat je de juiste hoeveelheid van een bepaalde geneesmiddel neemt. Aarzel niet om raad te vragen aan apotheker of huisarts voor een juist geneesmiddelengebruik. Als je een vergiftiging vermoedt, contacteer dan het Antigifcentrum (070 245 245 – 24/7 beschikbaar – gratis oproep).
Risico’s
Hoe kunnen vergissingen gebeuren? Een selectie.
Geneesmiddelen die we drinken (hoestsiropen, antibiotica, pijnstillers, enz.)
Deze geneesmiddelen zijn makkelijker in te slikken door kinderen en ouderen. Ze zijn eenvoudiger te doseren.
Drinkbare geneesmiddelen worden best toegediend met een doseerhulpmiddel, zoals een bekertje, doseerlepel, doseerspuit of pipet. Dit doseerhulpmiddel zit vaak samen met het medicament in de verpakking. Met deze doseerhulpmiddelen gebeuren de meeste vergissingen, zowel onderdosering (risico voor verlies van werkzaamheid) als overdosering (risico op intoxicatie) komt vaak voor.
Enkele voorbeelden:
- Maatlepels: het gebruik van een gewone eetlepel of koffielepel wordt afgeraden,omdat ze allemaal een verschillend volume hebben. Maatlepels hebben dan weer wel streepjes om het juiste volume af te lezen, maar deze streepjes zijn vaak moeilijk te lezen.
- Spuiten of pipetten; soms staat de dosering er op in aantal kg, soms in aantal mL en soms zelfs in een combinatie van beide. Daarnaast heeft ieder geneesmiddel dan nog eens een eigen specifiek spuitje of pipet. Dat de dosering niet altijd goed leesbaar is, helpt ook niet echt.
- Doseerpomp: deze pomp levert een zekere hoeveelheid geneesmiddel af door er op te drukken. Het verschil met gewone druppeltjes is niet altijd makkelijk te begrijpen. De arts in kwestie schrijft bijvoorbeeld 5 druppels voor (gelijk aan één druk op de doseerpomp), maar de patiënt begrijpt verkeerdelijk dat hij 5 keer moet drukken, met een overdosering tot
- Verschillende geneesmiddelenvormen kunnen verschillende concentraties aan werkbaar product hebben. Zo zijndruppels vaak meer geconcentreerd dan siropen. Dit betekent voor de patiënt ook dat de in te nemen hoeveelheid anders is. Dezelfde hoeveelheid blijven innemen bij het overschakelen van een siroop (minder geconcentreerd) naar een druppelvorm (meer geconcentreerd) kan bijvoorbeeld bij pijnstillende morfines een ernstige vergiftiging veroorzaken.
- Een doseerhulpmiddel, van één geneesmiddel, gebruiken voor een ander geneesmiddel. Doseerhulpmiddelen zijn niet onderling verwisselbaar wegens het verschil in gradatie (zie ook bij spuiten of pipetten).
Geneesmiddelen die we via de huid toedienen
Bepaalde geneesmiddelen worden toegediend in de vorm van een pleister, zoals morfineachtige pijnstillers (fentanyl), middelen tegen de ziekte van Alzheimer, middelen voor plasproblemen, rookstopproducten (nicotine) enz.
Mogelijke problemen kunnen zijn:
- Overdosering bij het gebruik van meerdere pleisters tegelijkertijd of bij het aanbrengen van een nieuwe patch, zonder de oude verwijderd te hebben. Deze patches zijn vaak klein en doorzichtig, dus moeilijk zichtbaar. Goed opletten is de boodschap.
- Er zijn intoxicaties beschreven bij kinderen en dieren, die op de grond gevallen of rond slingerende patches in de mondsteken.
Geneesmiddelen die we pletten, openen of breken
Soms openen of pletten we geneesmiddelen, om ze makkelijker te kunnen innemen,. Dit is niet zonder gevaar, omdat het bij onoordeelkundige handelingen de opname van deze geneesmiddelen in het lichaam kan veranderen.
Mogelijke problemen zijn:
- Sommige geneesmiddelen hebben een omhulling die ervoor zorgt dat de hoeveelheid niet in één keer direct opgenomen wordt (de zogenaamde “retardvormen”). Het pletten, openen of breken van deze geneesmiddelen kan zorgen voor een te hoge werking of een te lage werking (het te snel verdwijnen van het geneesmiddel uit het lichaam). Zeker met geneesmiddelen waarvan het verschil tussen de werkzame hoeveelheid en de giftige hoeveelheid klein is, of de hoeveelheid nauwkeurig geregeld moet worden, is het breken, pletten of openen van het geneesmiddel uit den boze.
- Sommige geneesmiddelen zijn omhuld met een maagsapresistente buitenlaag (“enteric coated”). Als je deze buitenlaag beschadigt, worden deze geneesmiddel afgebroken door het maagsap. De oppervlakte van de maag is evenwel te klein om in deze gevallen tot een overdosering te leiden.
- De inhoud van sommige capsules kan irriterend zijn. Het openen van een capsule en het rechtsreeks inslikken van het middel kan pijn of irritatie ter hoogte van mond, keel en slokdarm veroorzaken.
- De actieve vorm van een geneesmiddel kan veranderen bij rechtstreekse blootstelling aan licht en voedsel.
- Het in tweeën knippen of breken van een geneesmiddel biedt geen zekerheid, omdatbeide helften niet steeds exact de helft van de actieve stof bevatten.
- Identificatie van een geplet medicament is moeilijk
- Geneesmiddelen mag men nooit kapot bijten of laten smelten in de mond, tenzij ze hiervoor echt gemaakt zijn.
Preventie
Doseerhulpmiddelen voor drinkbare geneesmiddelen
- Lees aandachtig de bijsluiter vóór gebruik: hierin vind je aanwijzingen voor het goed gebruik van een doseerhulpmiddel.
- Gebruik geen gewone lepels (soeplepel, koffielepel) voor het toedienen van een siroop.
- Bewaar het geneesmiddel en het doseerhulpmiddel in de oorspronkelijke verpakking.
- Geef geen twee siropen tegelijkertijd, om een verwisseling van de doseerpipetten te vermijden.
- Controleer de hoeveelheid vloeistof vooraleer ze toe te dienen.
Geneesmiddel die we op of langs de huid toedienen
- Niet alle pleisters mogen doorgeknipt worden. Raadpleeg hiervoor steeds eerst je apotheker of arts.
- Let goed op bij het gelijktijdig gebruik van verschillende soorten pleisters. Bewaar de pleisters in hun oorspronkelijke verpakking.
- Bij het verwijderen van een pleisters, dient de gebruikte pleister zorgvuldig weggegooid te worden, liefst in een speciaal daarvoor geschikte doos (vb. een kleine doos voor medisch afval). Dan ben je ook zeker dat niemand anders de pleister kan gebruiken/misbruiken.
- Bewaar de pleisters veilig, buiten het bereik van kinderen en dieren.
- Vergeet niet om de datum van aanbrengen te noteren op de pleister, liefst met een onuitwisbare stift.
Geneesmiddel pletten, capsules openen, tabletten in twee breken
- Vraag raad aan je arts of apotheker alvorens zelf te gaan experimenteren met het pletten van een geneesmiddel. De arts kan eventueel het geneesmiddel onder een andere vorm voorschrijven.