CO detectoren voor huishoudelijk gebruik: de puntjes op de i

CO is een gas zonder geur, kleur of smaak, dat niet irriterend is. Het kan dus niet waargenomen worden door de mens, tenzij er bij de verbranding andere stoffen vrijkomen, zoals zwavel- en stikstofoxide. Een CO-detector heeft als doel de CO-concentratie in de lucht te volgen en een alarmsignaal te geven, wanneer de CO concentratie een bepaalde drempel gedurende een bepaalde tijd overschrijdt. De ernst van een vergiftiging door koolstofmonoxide wordt immers bepaald door de concentratie CO in de lucht en de duur van de blootstelling.

Eigenschappen

Om betrouwbaar te zijn moet een CO-detector bepaalde eigenschappen bezitten:

  • Een efficiënte CO-detector geeft geen alarm bij lage concentraties CO, zoals bij voorbeeld in een omgeving waar gerookt wordt, maar verwittigt wel op tijd zodat het slachtoffer nog in staat is om te reageren, voordat spierzwakte en bewustzijnsverlies optreden.

  • De CO-detector mag niet gevoelig zijn voor andere substanties dan CO. Een CO-detector werkt op basis van een elektrochemische cel. Deze cel kan ook gevoelig zijn voor andere substanties dan CO, bij voorbeeld voor oplosmiddelen, waardoor het alarm verkeerdelijk zal afgaan.

  • Men moet de garantie hebben dat de CO-detector doorheen de tijd goed zal blijven functioneren, ondanks de aanwezigheid van stof (wasplaats), vet (keuken), vocht (badkamer), intense hitte (bij voorbeeld vlak bij een kolenkachel) of grote temperatuurschommelingen, zoals in de kelder of op zolder.

  • Een CO-detector moet niet alleen een geluidssignaal geven wanneer de batterij plat is, maar ook bij kortsluiting, vervuiling van de cel of wanneer het toestel opnieuw geijkt of vervangen moet worden.

  • Wanneer men naast CO-detectoren ook rookdetectoren plaatst, moet er een duidelijk onderscheid te horen zijn tussen de geluidssignalen van beide toestellen! De maatregelen die men moet nemen, zijn totaal verschillend: bij een CO-alarm moet men de vensters openen en zoveel mogelijk ventileren, bij een rookalarm daarentegen moet men ventilatie vermijden om de vlammen niet aan te wakkeren.

Normen

CO detectoren voor huishoudelijk gebruik moeten voldoen aan volgende normen:

  • NBN EN 50291: beproevingsmethoden en gebruikseigenschappen voor elektrisch materieel voor de detectie van koolstofmonoxide in tot bewoning bestemde gebouwen. Deze norm kende verschillende aanpassingen in 2001 (NBN EN 50291:2001), 2010 (NBN EN 50291-1:2010) en 2012 (NBN EN 50291-1/A1)

  • NBN EN 50292: leidraad voor de keuze, het aanbrengen, het gebruik en het onderhoud van elektrisch materieel voor de detectie van koolstofmonoxide in voor bewoning bestemde gebouwen.

Norm NBN EN 50291 beschrijft een aantal technische veiligheidsaspecten:

  • de gevoeligheid bij CO-concentraties 30, 50, 100 en 300 ppm;

    • Bij 30 ppm mag de detector niet reageren binnen 120 min.

    • Bij 50 ppm moet de detector reageren tussen 60 en 90 min.

    • Bij 100 ppm moet de detector reageren tussen 10 en 40 min.

    • Bij 300 ppm moet de detector reageren in minder dan 3 min.

  • de gevoeligheid bij een hoge concentratie van 5000 ppm (reactie binnen de drie minuten) en de doeltreffendheid na deze kortstondige blootstelling

  • de gevoeligheid bij verschillende CO-concentraties bij zowel lage als hoge temperatuur en variërende vochtigheid.

  • de gevoeligheid bij interfererende gassen (Bv. CO2, H2, NO, …).

In de praktijk

CO detector

In een studie van de FOD Economie in 2006 werd nagegaan of de CO-detectoren op de Belgische markt voldeden aan de norm NBN EN 50291. Toen voldeed slechts één van de zes geteste detectoren. De andere werden uit de handel genomen. In 2009 werd deze studie van de FOD Economie herhaald. Slechts twee van de 11 geteste detectoren voldeden volledig aan de norm. Drie detectoren werden uit handel genomen, voor 5 detectoren werd de verkoop stop gezet. Eén fabrikant kreeg een waarschuwing.

Een CO-detector die voldoet aan de normen en dus het label CE mag dragen, is van goede kwaliteit. Nochtans zal zelfs deze CO-detector niet altijd effectief zijn:

  • In een zeer kleine ruimte zoals een badkamer kan het CO gehalte in de lucht exponentieel stijgen. Op het ogenblik dat het alarm gaat, 3 minuten nadat de concentratie 300 ppm overschreden is, kan er in de badkamer al een concentratie aanwezig zijn die het slachtoffer bewusteloos maakt, zodat die zichzelf niet meer in veiligheid kan brengen.

  • Bestendigheid tegen vet en stof is niet opgenomen in de norm.

CO-detectoren voor huishoudelijk gebruik kosten in België tussen de 30 en de 80 euro.

Aangezien CO reeds giftig is bij zeer lage concentraties, moet men een CO-detector voorzien voor elke ruimte met een verbrandingstoestel, zowel toestellen voor verwarming als voor de productie van warm water, én nog eens voor elke ruimte waar een schoorsteen doorkomt. Dit verhoogt natuurlijk het aantal detectoren dat moet aangekocht worden. Bovendien moeten CO-detectoren regelmatig vervangen worden.

Onthou vooral het volgende:

  • Het plaatsen van CO-detectoren neemt de oorzaak van de productie van CO niet weg en kan deze dus ook niet voorkomen.

  • Het plaatsen van CO-detectoren stelt je niet vrij van andere maatregelen om blootstelling te voorkomen (correcte installatie en regelmatig onderhoud van toestellen en schoorstenen).

CO-detectoren kunnen een vals gevoel van veiligheid geven:

  • Een groot aantal CO-detectoren op de Belgische markt voldoen niet aan de kwaliteitsnormen.

  • Detectoren die wel aan de normen voldoen, bieden geen bescherming wanneer CO snel in grote hoeveelheden vrijkomt en het slachtoffer onvoldoende kracht heeft om zelf de ruimte te verlaten.

Bovenvermelde opmerkingen gelden niet voor CO-detectoren voor professioneel gebruik: deze toestellen kosten tussen de 250 en de 500 euro, hebben een beperkte levensduur en moeten om de twee à drie jaar vervangen worden. Voor bepaalde toestellen voorziet de fabrikant een regelmatige ijking, meestal twee keer per jaar.