Knoopbatterijen wetenschappelijk bekeken

Deze tekst is bedoeld voor professionelen. Het is mogelijk dat je niet alle gebruikte termen begrijpt. 

Het inslikken van een knoopbatterij heeft over het algemeen geen ernstige gevolgen. Toch werden er de voorbije jaren meer serieuze complicaties gezien door het toenemende gebruik van lithiumbatterijen, met een diameter van 20 mm of meer, in allerlei “huishoudtoestellen” en speelgoed. Knoopbatterijen die vast komen te zitten in de slokdarm, kunnen in 2 uur tijd ernstige symptomen veroorzaken zoals perforatie. Daarom is het belangrijk dadelijk na inname een RX thorax/abdomen te nemen om de batterij te lokaliseren. Ook moet steeds gedacht worden aan impactie in de neus of oren, waar knoopbatterijen onder andere necrose kunnen veroorzaken. 

Bronnen en risicogroepen

Kinderen onder de 6 jaar, maar vooral die tussen 1 en 3 jaar, worden aangetrokken door knoopbatterijen in afstandsbedieningen en speelgoed. Dit is de grootste bron van lithiumbatterijen met een diameter van 20 mm of meer. Ook rondslingerende batterijen, al dan niet verpakt, worden vaak ingeslikt. Volwassenen slikken meestal rondslingerende batterijen in, omdat ze zich vergissen tussen batterijen en klaarliggende medicatie. De belangrijkste bron zijn batterijen afkomstig van hoorapparaten. Soms wordt het hoorapparaat, mét de batterij er in, in zijn geheel ingeslikt.

Inname

Meestal kent de inname een gunstig verloop, zonder behandeling. Symptomen treden op bij minder dan 10 % van de slachtoffers en ernstige symptomen bij minder dan 1 %. Volgens recente literatuurgegevens ziet men echter de laatste 10 jaar een toename van het aantal ernstige letsels ten gevolge van een toegenomen ingestie van lithiumbatterijen, met een diameter van ≥ 20 mm, die gemakkelijker blijven vastzitten in de slokdarm, bij voorkeur ter hoogte van strottenhoofd, cardia of aortaboog. Een zeldzame keer raakt de batterij vast in de maag of darmen.

Complicaties

Vastzittende batterijen kunnen in twee uur tijd ernstige weefselbeschadiging veroorzaken (ref 13). Later treden dan complicaties op, zoals perforatie van de slokdarm, tracheo-oesophagale fistelvorming, stricturen, stembandparalyse als gevolg van beschadiging van de n.laryngeus, tracheastenose, aspiratiepneumonie, longabces, ... met soms overlijden tot gevolg. In de literatuur worden tevens 2 gevallen vermeld van perforatie van een divertikel van Meckel.

Mechanisme

Drie mogelijke mechanismen werden verondersteld een rol te spelen in door batterij-geïnduceerde weefselbeschadiging: 

  1. Lekken van alkalische electrolieten. 
  2. Druknecrose. 
  3. Het opwekken van een elektrische stroom tussen de mucosa van de (slok)darm en de batterij. Hierdoor wordt elektrolyse van de weefselvloeistoffen veroorzaakt en wordt er hydroxide ter hoogte van de negatieve pool van de batterij gegenereerd. 

Dit wordt momenteel als het belangrijkste mechanisme beschouwd. (ref 13) 
Lithiumbatterijen bevatten geen alkalisch elektroliet, maar eerder een organisch elektroliet, dat slechts licht irriterend is. Een lek zal dus niet zo'n grote complicaties geven, maar omdat het voltage van de 20 mm- batterijen het tweevoud bedraagt van de andere knoopbatterijen, wordt een grote stroom en dus meer hydroxide gegenereerd. Ook speelt de afmeting van deze batterij een belangrijke rol, omdat ze gemakkelijker blijft vastzitten en dus het lokale impact van het hydroxide groter is, dan wanneer de batterij zou bewegen in de gastro-intestinale tractus.

Symptomen

Indien de symptomen beperkt blijven tot melena of een positieve test voor bloed in de faeces, zonder andere digestieve symptomen, is de evolutie meestal gunstig, ook zonder enige vorm van behandeling. 

Tekenen die kunnen wijzen op een blokkage of lek van de batterij zijn o.a. geïrriteerd zijn, weigering om te eten, dysphagie, braken en buikpijn, salivatie, pijn in de borstkas.
Tot op heden werd nog nooit een intoxicatie door zware metalen beschreven, hoewel niet-significante hoeveelheden lithium kunnen geabsorbeerd worden (ref 10). Idem wat betreft kwik. Een behandeling was nooit nodig.

Behandeling

Braken, laxativa en medicinale houtskool hebben geen zin! 

Bloed-of urinespiegels van kwik of andere batterij-bestanddelen zijn niet nodig! 
Niets per os, totdat de batterij gelocaliseerd werd. 
Er dient zo snel mogelijk na de inname een RX thorax en RX abdomen genomen te worden, waarop ook de hals en epigastrische regio goed zijn afgebeeld. (Cave: in de literatuur worden gevallen vermeld waarbij knoopbatterijen werden aangezien voor ECG-electrodes! (ref 4)) 
Endoscopische verwijdering is aangewezen: 

  1. Indien de batterij zich nog in de slokdarm bevindt. Wacht NIET op symptomen! 
  2. Indien er symptomen zijn, moet de batterij verwijderd worden, ook al is ze de slokdarm reeds gepasseerd. 
  3. Bij batterijen ≥ 23 mm gaat men steeds over tot endoscopische extractie, ook indien ze zich in de maag bevinden, omdat de kans op spontane doorgang door de pylorus zeer klein is. 


Afwachtende houding: 

  1. Batterij ≤ 15 mm: Indien de batterij de slokdarm gepasseerd is, wacht men af of evacuatie via de stoelgang plaatsvindt. Als dat na 4 dagen niet het geval is, zal een nieuwe RX van het abdomen genomen worden of uiteraard vroeger in geval van symptomen. Wanneer de batterij zich nog in de maag bevindt, moet ze endoscopisch verwijderd worden. Omwille van de zuurtegraad verhoogt de kans dat de batterij opent, naarmate het verblijf in de maag langer duurt. De kans dat dit in de darm gebeurt, is veel kleiner omwille van de neutrale PH aldaar. Als de batterij zich buiten het bereik van de endoscoop bevindt, is chirurgische verwijdering nodig, in geval van manifest of occult bloedverlies, buikpijn, braken, anorexie, koorts. 
  2. Een batterij > 15 mm en ≤ 23 mm gaat moeilijker door de pylorus. In dat geval plant men een tweede RX na 48 uur. Verder beleid zoals onder punt 1. Follow-up na verwijdering: indien bij verwijdering blijkt dat er mucosa-aantasting was, denk dan aan en observeer voor laattijdige complicaties zoals perforatie, fistelvorming, mediastinitis, tracheastenose, tracheaomalacie, aspiratiepneumonie, empyeem, pneumothorax, bloeding tgv perforatie in een groot bloedvat, ...

Neus, oren en vagina

Indien een vermoedelijk ingeslikte knoopbatterij niet op de foto's wordt teruggevonden, inspecteer dan zeker ook de neus en de oren. Slechts enkele uren na het vastklemmen van een knoopbatterij in de neus werden letsels gezien van mucosa en kraakbeen. Dezelfde mechanismen als bij inname zijn hiervoor verantwoordelijk. Daarbij komen nog trofische stoornissen te wijten aan druk op het weefsel. Het belangrijkste symptoom is neusloop. Mogelijke verwikkelingen zijn perforatie van het neusseptum, infecties (sinusitis, peri-orbitale cellulitis), stenose van de neusholte met belemmerde ademhaling en esthetische problemen te wijten aan vernietiging van de (kraak)benige structuren. Dezelfde mechanismen kunnen de beenderige structuur van de gehoorgang blootleggen en het trommelvlees en het middenoor aantasten. Naast infectie kunnen ook gehoorproblemen optreden te wijten aan de vernietiging van het trommelvlies en/ of de gehoorbeentjes. Ook werd facialisparalyse beschreven. Een zeldzame keer geraakt een knoopbatterij in de vagina verzeild, met mogelijks dezelfde ernstige gevolgen.

Preventie

  1. Koop zo mogelijk batterijen in blisterverpakkingen: kinderen kunnen deze niet zo makkelijk openen. 
  2. Let er bij de aankoop van speelgoed of huishoudapparaten op dat de batterijhouder alleen kan geopend worden met behulp van een schroevendraaier of muntstuk. 
  3. Wissel geen batterijen in het bijzijn van kinderen. 
  4. Breng gebruikte batterijen geregeld naar een inzamelpunt. 
  5. Verbied kinderen om met batterijen te spelen. 
  6. Steek nooit een batterij in je mond om ze te testen of “vast te houden”.
  7. Kijk goed naar je medicatie vooraleer ze in te slikken.

Literatuur

  1. B. Gossweiler, B. Truttman, M. Guirguis, P.J. Meier, D. Radovanovic, Ch. Rauber-Lüthy, Ingestion of Button Batteries - Management - Abstract - XIX International Congress, EAPCCT, Dublin, Eire, June 22-25, 1999.

  2. T.L. Litovitz, B.F. Schmitz, Ingestion of Cylindrical and Button Batteries: An Analysis of 2382 Cases - Pediatrics Vol. 89 No 4 ,April 1992, pp 747-757.

  3. T.J. David, A.P. Ferguson, Management of Children who have swallowed button batteries - Arch Disease Childhood, 1986, 61, 321-322.

  4. J. Bekhof, O.F. Norbruis, R. Scheenstra en W. de Weerd, Actief beleid bij een kind dat een knoopbatterij heeft ingeslikt - Ned Tijdschr Geneeskd 2005 25 juni; 149(26).

  5. J.M. Capo, F.E. Lucente, Alkaline Battery Foreign Bodies of the Ear and Nose - Arch Otolaryngol Head Neck Surg - Vol 112, May 1986.

  6. K.T. Kavanagh, T. Litovitz, Miniature Battery Foreign Bodies in Auditory and Nasal Cavities - JAMA, March 21, 1986 - Vol 255, n°11.

  7. P. Fernando, Perforation of nasal septum due to button battery lodging in nose - Br Med J Vol 294, 21 March 1987.

  8. T. L. Litovitz, B. Schmitz, R.A. Soloway, Ghost Blasting With Button Battery - Pediatrics Vol 85 N° 3, March 1990.

  9. Kirk M.A., Baer A.B., Holstege C.P., Martin M.L., Nasal Button Battery impaction as cause of periorbital cellulites and corrosive tissue injury - J of Toxicol Clin Toxicol 2003 AUG;41(5):679.

  10. P.T. Mallon, J.S. White, R.L.E. Thompson, Systemic absorption of lithium following ingestion of a lithium button battery - Hum&Experim Toxicol (2004)Apr, 23(4) :193-195.

  11. Goldfrank's Toxicologic Emergencies - McGraw-Hill Medical Publishing Division - 7th Edition - pp 338-339 and pp 1331-1332.

  12. Goldfrank's Toxicologic Emergencies - McGraw-Hill Medical Publishing Division - 8th Edition - p 1407.

  13. Litovitz, Whitaker and Clark, Preventing battery Ingestions: An Analysis of 8648 Cases - Pediatrics 2010;125;1178-1183; originally published online May 24, 2010; DOI: 10.1542/peds.2009-3038.

  14. Rauber-Lüthy, Staubli, Vergiftungen beim Kind , mit besonderer Berücksichtigung der Haushaltprodukte - Thrapeutische Umschau 2009; DOI 10.1024/0040-5930.66.5.373.

  15. POISINDEX - MICROMEDEX, Healthcare Series vol.145.

  16. Marom, Goldfarb, Russo, Roth, Battery ingestion in children - International Jornal of Pediatric Otorhinolaryngology 74 ((2010) 849-854.